
Personalisatie lijkt al jaren de heilige graal van de digitale marketing te zijn. De redenering is verleidelijk: hoe beter je iemand kent, hoe scherper je boodschap, hoe groter het effect. Tegelijk kan je online alles weten, toch.
Het onderzoek begon met een belofte
In 2017 publiceerden Matz en haar collega's in PNAS drie veldexperimenten met psychologisch afgestemde advertenties. Bereik? Meer dan 3,5 miljoen mensen. Wie een boodschap kreeg die bij zijn psychologische kenmerken paste, ging significant anders klikken en kopen, zo noteerden ze keurig met significantietesten erbij.
Het onderzoek was dan ook meer dan een labosetting. Alles gebeurde op het internet en het gedrag was echt, niet zomaar een ingevulde tienpuntenschaal. Alleen... medeauteur David Stillwell verdiende zijn geld met een persoonlijkheidstest op Facebook en hoewel de auteurs dat zelf melden is het een beetje de NMBS die de voordelen van het openbaar vervoer onderzoekt.
Wat de meta-analyses zeggen
Uiteraard zijn er meer studies die speuren naar het hoe en het wat en het waarom van die heilige graal. Een meta-analyse uit 2022 bekijkt de rode draad. Joyal-Desmarais en collega's zetten 702 experimenten naast elkaar, met samen meer dan 206.000 deelnemers.
Wie zijn boodschap afstemde op wat mensen willen bereiken, zag gemiddeld een duidelijk, maar bescheiden effect. Andere vormen van afstemming (hoe je dus mensen aanspreekt op persoonlijkheidskenmerken) haalden vaak mindere resultaten. Het meest haal je uit afstemming op de situatie.
Hoe weet je of je mensen echt persoonlijk aanspreekt? Op het internet is alles leesbaar. Cookies, tracking en andere first of third party data beloven het. Perla en collega's bundelden 41 studies uit marketing, psychologie en informatica (Psychology & Marketing, 2026) om uit te zoeken hoe goed je die voorspellingen kan maken.
Uit digitale sporen valt ongeveer 5 procent van de variantie in persoonlijkheid te voorspellen, zo noteren ze. Vijf procent. Lees dat nog een keer. De horoscoop van de Libelle in de wachtzaal van de dokter doet beter. Als je dan in het achterhoofd houdt dat persoonlijke boodschappen een meetbaar maar klein effect op gedrag hebben, rekening houdt met de zwakke plekken in de opzet van sommige (labo)studies, dan komt het totale effect van psychologisch targeten neer op praktisch nul.
Het omgekeerde effect
Het Attitudes and Persuasion Lab van Ohio State bundelde decennia onderzoek naar personalisatie en komt tot de conclusie dat mensen afhaken wanneer advertenties aanvoelen als een inbreuk op hun privacy, als een poging om hen te sturen of als een stereotype dat op hen geplakt wordt. Een boodschap die ze al kenden raakt hen niet meer. En een zwak argument wordt niet sterker door de afstemming, het valt juist meer op.
Wat dan wel werkt
Personalisatie werkt wanneer je de boodschap afstemt op de situatie en op de motivatie van de mensen die je wilt bereiken. Wie een persoonlijkheid probeert te raden uit een digitaal kiezelspoor, bouwt op waarzeggerij en horoscopen.
Voor je volgende briefing zijn er dus drie vragen. Welke beslissing ligt er nu voor deze persoon? Wat wil hij bereiken? Wat weet hij al? Stel deze eerst. Daar vind je de graal van de personalisatie.